Neerlands Hoop in Zuid-Afrika

17 februari 2017 23:59
In het Rijksmuseum wordt met de tentoonstelling Goede Hoop. Zuid-Afrika en Nederland vanaf 1600 aan de hand van 300 objecten stilgestaan bij een boeiende maar ook pijnlijke relatie tussen de twee landen.
In 1652 ging VOC-medewerker Jan van Riebeeck op de Zuid-Afrikaanse Kaap aan wal om er een vestigingsstation te stichten ter bevoorrading van de schepen op weg naar ‘ons Indië’ en weer terug naar huis. Het werd de eerste Europese kolonie: Fort de Goede Hoop. Op de tentoonstelling geven kaarten een beeld van de ontwikkeling van de kolonie. Er kwam een wit volk te wonen in een land dat tot dan toe bevolkt was door zwarte mensen. VOC-dienaren ruilden tabak en kralen voor vee van de lokale bevolking, de Khoikhoi, door de kolonisten schamper ‘Hottentotten’ genoemd. Ze voerden hen dronken met uit Holland meegebrachte sterke drank waar ze niet gewend aan waren. In korte tijd raakten de Khoikhoi hun vee en daarmee ook hun machtspositie kwijt. In de loop van de 18de eeuw verrezen in veel dorpen Hollandse gevels en de Hugenoten die vanuit Frankrijk, via Nederland naar de Kaap waren afgereisd, plantten wijnranken. De tentoonstelling laat ‘Kaaps meubilair’ zien, tekeningen van 18de-eeuwse Kaapse stadjes, portretten en luxe voorwerpen van Kaapse families. De Nederlandse taal kreeg steeds vastere voet aan de Kaap en werd gesproken door westerlingen die zich Afrikaanders noemden. Intussen werden vanuit onder meer Madagaskar, India en Indonesië een groot aantal slaven naar de kolonie gebracht. Het betekende het begin van de smeltkroes die het land later zou worden. Prominent in de expositie zijn meterslange landschapspanorama’s van expeditiereiziger Robert Jacob Gordon (1743-1795). Blikvanger is het skelet van een giraf dat Gordon naar stadhouder Willem V stuurde. Eind 18de eeuw namen de Britten Kaapstad in, gelokt door de aanwezigheid van goud en diamanten. Afstammelingen van de Nederlanders, ‘Boeren’ en ‘Basters’ (bastaarden), bleven een rol van betekenis spelen. Ze stichtten eigen republieken: Oranje Vrijstaat en Transvaal. Uiteindelijk kwam het tot grote conflicten tussen de Boeren en de Britten in de drie jaar durende Boerenoorlog (1899-1902). In de 20ste eeuw werd de bevolking van Zuid-Afrika met allerlei wetten en regels steeds strikter van elkaar gescheiden: de apartheid. Deze wordt getoond in sculpturen, foto’s en affiches. Een zaal is gewijd aan de fotoserie 1994 van de Zuid-Afrikaan Pieter Hugo. Hij portretteerde, vrij in de natuur, de born frees, kinderen geboren na 1994, het jaar waarin de apartheid werd afgeschaft. Bij de expositie is een uitvoerige catalogus verschenen met bijdragen uit de wereld van literatuur, taal, (kunst)geschiedenis, archeologie, politiek en journalistiek (Uitgeverij Vantilt, €34,50, ISBN 9789460043123).

Rijksmuseum
. Amsterdam
t/m 21 mei
www.rijksmuseum.nl




. Jan Brandes, De Tafelberg en Kaapstad gezien vanaf zee, 1787, coll. Rijksmuseum Amsterdam
. Marlene Dumas, aquarel uit de serie Being held by others, 1989, bruikleen coll. Jan Maarten Boll
. Hendrik Cloete met slaaf die zijn pijp vasthoudt, ca. 1788, archief Swellengrebel, St. Maarten
. Rob van der Aa, Outspan, bloedsinaasappels, pers geen Zuidafrikaan uit!, 1975, coll. Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis, Amsterdam
. Maurice Boyer, Nelson Mandela tijdens zijn onthaal op het Leidseplein in Amsterdam 16 juni 1990
. Robert Jacob Gordon, Een giraffe met een Khoi, 1779, coll. Rijksmuseum

Share |
Dit artikel is nog niet beoordeeld