Odilon Redon

02 juni 2018 11:02
Het Kröller-Müller Museum wijdt een bijzondere tentoonstelling aan Odilon Redon (1840-1916). Aan de hand van zo’n 100 werken werpt het museum nieuw licht op de manier waarop de beroemde Franse symbolistische kunstenaar zijn liefde voor literatuur en muziek en zijn grote kennis daarvan verwerkte in zijn schilderijen en tekeningen. De tentoonstelling is samengesteld uit 167 werken uit een belangrijke particuliere verzameling, de rijke Redoncollectie van het museum zelf en en een aantal sleutelstukken uit andere collecties. Hierdoor kan La littérature et la musique een variëteit aan thema’s laten zien in Redons gehele oeuvre, van zijn krachtige zwart-wit litho’s tot zijn stralende, kleurrijke pastels. Dit najaar is de tentoonstelling te zien in de Carlsberg Glyptotek in Kopenhagen.
11 oktober t/m 20 januari
Redon was een schilder, pastellist, tekenaar en lithograaf, maar al jong leerde hij ook viool en piano spelen en vatte hij een liefde op voor literatuur. Hij raakte bevriend met schrijvers en componisten en was zelf actief als schrijver en muzikant. Muziek, literaire thema’s en beeldende kunst waren voor hem onlosmakelijk met elkaar verbonden. Al in zijn eigen tijd oogste hij veel lof voor de eigen manier waarop hij deze verschillende expressieve krachten in zijn werk wist te verbinden. Als geen ander gaf hij daarmee uiting aan laat negentiende-eeuwse populaire concept van de synesthesie: de opvatting dat door meer zintuigen tegelijkertijd aan te spreken een intensere beleving kan ontstaan.








Prince du rêve
Redon was een Einzelgänger en een van de meest bizarre en interessante kunstenaars van de negentiende eeuw. In zijn postuum verschenen autobiografie A Soi-même (Aan zichzelf) schrijft hij dat zijn sterkste inspiratiebron zijn gelukkige/ongelukkige jeugd was. In 1840 in Bordeaux geboren, werd de kleine jongen met een wankele gezondheid al gauw naar het familielandgoed Peyrelebade gestuurd, waar hij helemaal alleen met een oude oom opgroeide. Hij verstopte zich onder tafels en kasten en had angst voor de spoken die hij zijn hele verdere leven zou schilderen. Eerst wilde hij architect worden. Daarna botanist. En toen dat ook niet lukte, schilder. Al na enkele maanden verliet hij het atelier van Gérôme in Parijs en keerde terug naar Bordeaux, waar hij in de leer ging bij de etser Rodolphe Bresdin, een stille en bizarre man, die hem de bladen van Dürer en Rembrandt toonde. In 1879 publiceerde hij zijn eerste reeks etsen, die hij Dans le rêve (‘in de droom’) noemde. Redon werd direct opgenomen in de artistieke en literaire kringen van Parijs en publiceerde verdere reeksen over de Apocalyps, Darwin, monsters en huldes aan Goya, Baudelaire en Poe. De schrijvers Joris-Karl Huysmans en Stéphane Mallarmé maakten in hun romans van Redon een literair figuur. Na deze donkere jeugd vol spoken kwam een zomer vol kleur. In 1888 werd Redon door de Groupe des XX in Brussel uitgenodigd, waarop een andere tentoonstelling volgde bij de Nederlandsche Etsclub in Amsterdam. In Den Haag werden in de Kunstkring conférences over hem georganiseerd waarin hij werd uitgeroepen tot de prince du rêve (de prins van de dromen). De spoken verdwenen voor goed uit het leven van Redon en maakten plaats voor jonge vrouwen, bloemen, Venussen en Apollo's met paarden en Pegasussen die prachtig over wolken springen. Redon ontdekte de kleur, vooral het pastel waarin hij zou uitblinken (hij geldt met Degas tot de grootste Franse pastellist van de negentiende eeuw). En de mystiek: van zijn eerste doeken, mannen- of vrouwengezichten met ‘gesloten ogen’ (de titel van zijn eerste schilderij) gaat een oneindige rust en spiritualiteit uit. Hij begon ook figuren van Christus en Boeddha te schilderden. In 1899 deed hij mee met een tentoonstelling van Les Nabis. In 1903 ontving hij het Legion d'honneur. Zijn populariteit nam nog verder toe toen André Mellerio een catalogus van zijn etsen en steendrukken publiceerde in 1913. Datzelfde jaar had hij een tentoonstelling in New York. Tegen het eind van zijn leven was Redon een gerespecteerde figuur, hoewel hij een teruggetrokken leven bleef leiden.









Peintre symphonique
De tentoonstelling in het Kroller-Muller Museum spitst zich toe op Redons inspiratie uit literaire en muzikale bronnen van de klassieke oudheid tot Richard Wagner en laat dit zien aan de hand van een reeks specifieke thema’s, zoals het gevleugelde paard (Pegasus) of de vrouw, die zowel voorkomt als symbool van schoonheid (Béatrice) als in de gedaante van fatale verleidster (Salomé). Redon gebruikt deze thema’s steeds opnieuw, laat ze van gedaante veranderen en geeft ze telkens nieuwe betekenissen en associaties mee. Zijn bewondering voor Wagner blijkt onder meer uit zijn voorstellingen van Brünnhilde en Parsifal. Maar meestal is de relatie met muziek niet zo letterlijk en gaat het hem meer om het oproepen van een gemoedstoestand. Tijdgenoten beschrijven zijn werk vaak in termen van een muzikale ervaring. Zelf noemt hij zich een ‘peintre symphonique’. Redons rol als schrijver en illustrator komt in de tentoonstelling aan bod in een aantal lithografische series die hij maakt bij teksten van schrijvers die hij bewondert, zoals Gustave Flaubert, Edgar Allan Poe en Charles Baudelaire. Ook combineert hij litho’s met zijn eigen teksten tot visuele en tekstuele gedichten, zoals in Hommage à Goya. Woord en beeld vormen hier een geheel.



In Nederlands bezit is vrij veel werk van Redon door toedoen van Helene Kröller-Müller - die in 1929 een expositie organiseerde van een selectie uit de meer dan 100 verzamelde werken van Redon bij haar thuis op Lange Voorhout 1 - en een andere grote Nederlandse verzamelaar: Andries Bonger.
Bij de tentoonstelling is een gelijknamige publicatie (Nl/Eng) verschenen met bijdragen van een internationaal gezelschap van vooraanstaande auteurs op het gebied van het symbolisme en van Redons werk. Gastconservator Cornelia Homburg tekent voor de samenstelling van het boek. (nai010 uitgevers, €29,95. SBN 978-94-6208-422-3).

Kröller Müller Museum . Otterlo
t/m 9 september
krollermuller.nl

Carlsberg Glyptotek . Kopenhagen
11 oktober t/m 20 januari
glyptoteket.dk
Share |
Dit artikel is nog niet beoordeeld