Pure Rubens

21 september 2018 00:00
Museum Boijmans Van Beuningen en het Museo Nacional del Prado in Madrid bezitten beide een unieke verzameling olieverfschetsen van Peter Paul Rubens (1577-1640). Al jarenlang bestaat de gezamenlijke wens om de mooiste werken uit beide collectie samen te brengen en aan te vullen met topstukken uit andere musea, zodat een uniek overzicht ontstaat. Dit jaar is het zover: vijfenzestig van de mooiste olieverfschetsen vanuit de hele wereld zijn nu te zien in Rotterdam.
De ‘god van de schilders’, zo werd Peter Paul Rubens door zijn tijdgenoten genoemd. Niet zonder reden: Rubens was één van de meest invloedrijke en succesvolle schilders van zijn tijd, met een ongekend hoge en gevarieerde productie. Landschappen, portretten, religieuze en mythologische voorstellingen, jachtstukken, ontwerpen voor titelpagina’s, poorten, praalwagens en wandtapijten - het ging hem allemaal even gemakkelijk af. Vanaf 1608 bouwt hij in Antwerpen een bloeiend atelier met vele assistenten op. Antwerpen is op dat moment het belangrijkste culturele en religieuze centrum van Noord-Europa, vanwege de grote haven. In veel gevallen maakt Rubens het eerste ontwerp, waarna hij het schilderen overlaat aan zijn assistenten. Hij ziet zorgvuldig toe op de juiste uitvoering en vaak verzorgt hij ook zelf de allerlaatste afwerking van details.



Rubens maakte om verschillende redenen olieverfschetsen op een handzaam formaat. Ze dienden vaak als hulpmiddel voor zijn assistenten, maar in sommige gevallen werden ze ook aan de opdrachtgever getoond. In de 17de eeuw bemoeiden opdrachtgevers zich vaak uitdrukkelijk met de uitvoering van het werk dat zij lieten maken. Ook een grootmeester als Rubens moest voor aanvang van een opdracht een ‘modello’ kunnen laten zien: een voorbeeld aan de hand waarvan hij het uiteindelijke werk maakte.Niet alleen kerkelijke opdrachtgevers, ook aanzienlijke burgers of kooplieden willen eerst zien hoe het wordt voordat de opdracht wordt gegeven. Rubens maakt daarom vaak na de eerste schets, nog een uitvoerig modello dat waarschijnlijk wel echt voor de opdrachtgevers bestemd was. Groot verschil met zijn schilderijen zijn de losse toets en de spontaniteit van de olieverfschetsen. Ze zijn snel gemaakt en helemaal door de meester zelf, zodat hierin goed het handschrift van Rubens is te herkennen. Dit in tegenstelling tot veel van Rubens’ schilderijen die grotendeels door zijn assistenten werden geschilderd.
Rubens was leergierig, een verwoed boekverzamelaar die geleerden in heel Europa kende, een amateurwetenschapper en een intelligent zoeker die zijn rijke carrière lang nooit gestopt is met experimenteren. Rubens zag zichzelf als een architect en de olieverfschetsen waren zijn bouwtekeningen. Het lelijke in de mens interesseerde Rubens niet hij was op zoek naar schoonheid, het hogere, het goddelijke, beïnvloed als hij was door de Oudheid met zijn klassieke mythen en schoonheidsidealen. Maar hij wist met zijn dynamische lichte penseelstreek in zijn schetsen wel de emotie over te brengen, liefde, pijn en vreugde op zo'n menselijke manier te te schilderen, dat het je raakt.




Er zijn maar liefst 450 olieverfschetsen van Rubens overgeleverd en het merendeel daarvan heeft hij altijd zorgvuldig in zijn atelier bewaard. Ze kwamen van pas bij het maken van grote schilderijen waarbij leerlingen werkten naar ontwerp van de meester, die dan uiteindelijk zelf de afwerking weer ter hand nam. Zo maakte de uiterst succesvolle firma Rubens grote projecten voor de gekroonde hoofden van Europa, zoals de reeks grote doeken over het leven van de Franse koningin Maria de’ Medici (nu in het Louvre) en de decoraties van Banqueting House voor de koning van Engeland, en het paleis van Torre de la Parada voor die van Spanje. Een ruime keus uit de schetsen voor deze projecten uit internationale musea biedt een schitterende afspiegeling van Rubens’ monumentale werk.

Museum Boijmans van Beuningen . Rotterdam
8 september t/m 13 januari
boijmans.nl


Share |
Dit artikel is nog niet beoordeeld